MO

Morra

hopefully: this page is going to be translated

Dit open, geordend, bezig land stimuleerde, inspireerde.

 

Oven in aanbouw

g

 

Het principe van de "downdraft" oven en de bouw ervan is alom bekend. Boeken en sites gaan er uitgebreid op in.
Hier kan 't verhaal daarom blijven rusten. Maten zijn met enige moeite misschien af te lezen.
De prachtige kwaliteit van deze chamottesteen is minder makkelijk af te lezen, maar die bleek geweldig.
Helaas bestaat de Chamotte Unie Geldermalsen, de fabriek die ze produceerde, niet meer.
Dat deze steen zout zo willig en snel opnam, verraste ons, was leerzaam en complex tegelijk.
Het opstarten van de oven bleek ervaring te vereisen, die we tegelijkertijd moesten opbouwen.

 

Zoutoven brandt

h

 

In de nacht is de schoorsteenbrander aan geweest en heeft de vochtkolom, die anders de trek blokkeert, verdampt.
De oven brandt al uren en aanstonds begint bij 1100 C° 't reduceren tot we tegen de avond bij ongeveer 1250 C°
met zouten beginnen.

Voor 't reduceren ging de schoorsteenschuif dichter en voerden we aan weerszijden de voorste en achterste branders iets op.
De reductie zou anders het klimmen van de temperatuur vertragen.
Aan het klimmen van de temperatuur - te volgen op de pyrometer - en aan de kleur van de vlammen in branderboxen en oven
plus aan de rook uit de schoorsteen is de mate van reductie af te lezen.

Feitelijk is nu al ruime ervaring vereist, om alle details te overzien en te interpreteren. Ervaring die wel snel wil komen.
Mij boden de boven beschreven weken aan de Haystack Mountain School of Crafts een ideale training en springplank.

 

Zouten en de "bijkomstigheden"

In Morra gebeurde het zouten eenvoudig met een gruttersschep. Daarmee strooiden / gooiden we het zout snel de oven in.
Aan weerszijden staken daartoe twee stenen vlak boven de branders naar voren.
Deze trokken we snel eruit om ze meteen na het zout ingooien weer dicht te schuiven.
Het is zaak de zoutwalm niet in te ademen.

Spoedig werd duidelijk, dat we dit inademen vooral niet onderschatten moesten gezien de bronchitisachtige ongemakken,
waar we mee te maken kregen.
We schaften in Duitsland halfmaskers aan om die tijdens het zouten te dragen, een effectieve maatregel.

Bij de eerste zoutstook gebruikten we in totaal 32 kg landbouwzout in 12 rondes.

Na elke drie rondes trokken we op twee of drie etages ringen.
Ook daarvoor staken in de deuropening enkele stenen uit.
Die ringen lieten zien, hoe het zout zich afzette. Aan een ijzeren staaf werden ze naar buiten getild.

Bij de eerste stook kreeg het front wat weinig zout, dus besloten we om de volgende maal ook aan de voorzijde zout in te brengen.
Dit gebeurde dicht boven de vloer en werkte perfect. Overal troffen we daarna rijk gezouten, fraai getoaste stukken.

Z

Zout accumuleert snel op de oven stenen!

Het overviel ons, hoe snel het zout zich over heel de oven op de chamotte stenen vastzette van de top tot de bodem.
Zoals boven beschreven, oogstten we op gegeven moment geen warm rood / bruin getoaste stukken meer uit de oven, maar koel grijze.
Ook dat overviel ons. Een antwoord op de vraag over het waarom hadden we niet en we konden dom genoeg niets bedenken.

We besloten tot een tocht naar Engeland, om daar bij collega's met lange ervaring uitleg te krijgen.
Vonden we die bij Ian Gregory in zijn studio, of in 't zo juist verschenen boek "Salt-Glaze" van Peter Starkey 's, ik weet het niet meer.

Maar we keerden terug naar Amsterdam en naar Morra met de sleutel tot het au fond simpele mysterie. Zie boven.
 

Zoutoven anekdotes

Bij het aftasten van de reactie van de brandende oven op 't hanteren van de schoorsteenschuif, zag ik opeens een pracht van een "kaarsvlam"
in alle kleuren van de regenboog boven de schoorsteen uit groeien, die zich liet opvoeren tot ruim een meter.

Nauwelijks was ik met dit verrassende "spel" bezig of er stormde een uit de kluiten gewassen man het erf op, die ons toeriep:
"waar is de brand, ik ben van de vrijwillige brandweer op Schiermonnikoog".

Terwijl hij de onschuldige bron van het vuur gewaar werd, hoorden we op de dijk auto's gierend voor ons huis remmen en de uitroepen:
"de pottenbakker brand af", "de pottenbakker brandt".

Zo werd op 28 december 1976 de zoutoven tot een baken in de donkere Friese nacht.


Het eigenlijke effect van het zouten ervoeren we pas later die avond van de eerste stook .

Meegenomen op de harde westen wind verspreidde zich een brede bank van witte mist dwars over de provinciale weg voor ons huis.
Auto's doken daarin om een honderd meter verder weer op te duiken en in de vochtige nacht te verdwijnen.
Dat de duur van 't zouten weldra drastisch zou afnemen was kalmerend.

 

Zoutoven gaat open

i

 
Misschien is dit de goede plek om even op de constructie van de oven in te gaan.
Op de betonnen vloer liggen als basis B2 - Betonblokken, waarop twee lagen beste metselsteen.
Daarboven begint de eigenlijke oven uit vuurvaste Chamottesteen, hier allemaal redelijk te onderscheiden.
We kozen voor een toog met flauwe curve. De oven verliest dan de minste (warmte)ruimte en stookt economisch.
Op de zijmuur vangen hoekstenen de toog op. Met "u ijzer" verbonden hoekijzers houden de hoekstenen op hun plaats.
Drukveren houden op hun beurt de toog onder spanning en vangen de expansie op tijdens het stoken .
 

  Logboek pagina's zoutoven 2de stook 14 feb. 1977.

 

Aanblik koelende oven

j

 
't Plaatje toont kegels (8, 9,10) en ringen.
De bodemstenen zijn fors gezouten en elk stuk daar zit flink in 't zout.

Prettige bijkomstigheid: op het stapel materiaal - o.a. sillimaniet platen - heeft het zout amper vat.

Tussen paal en plaat zit geplet semiporselein, nog vochtig bleef het aluminiumhydraat daar goed aan kleven.

Elk voorwerp staat op vochtige semiporseleinen door die aluminiumhydraat gerolde rolletjes en bolletjes.
De stukken konden na het erop zetten ook nog even worden aangedrukt, ze staan zo heel stabiel.
De steunen in aluminium hydraat laten kale plekken na en worden mooi verdeelde merktekens.
 
 

Gasoven voor reductie

GR

 

In tegenstelling tot de zoutoven, bestond de reductieoven louter uit isolatie steen.
De binnenwand was van witte GD 28 stenen met 'n heel hoog aluminium gehalte met hoge isolatie waarde.
De buitenzijde was met HT 2 isolatie steen bekleed.
Het eigenlijke ontwerp is ook hier makkelijk na te slaan in de litteratuur of op internet.

Het toegepaste stook procedé was gelijk aan dat van de zoutoven. Reductie liep van 960 C° tot 1160 C°.
't Logboek volgt de tweede stook stap voor stap en verdeelt de oven in: Boven, Midden, Onder en Bodem
en op elke hoogte staat een 07a (960 C°) controle kegel.
Op de bodem gaat hij een uur na de drie anderen om. De oven reduceert dan dus al een uur.

Hieronder een blik op de pagina' s van de intensief bijgehouden 2de stook, die de regel zet voor volgende keren,

 

 

Stook 14 April 1978
("S" staat voor schoorsteen schuif)

 

RO

Oogst juli 1979

Foto's zijn op de wand geprojecteerde
en gefotografeerde vroege dia's.

top

home